Öncelikle herkese iyi günler. Bugün sizlere burada bahsedeceğim konunun içerisinde aslında birçok senaryo var. Sizlere de bu deneyimlerimi paylaşmak ve bilgilendirmek amacıyla bu yazıyı yazıyorum.
Hikayenin Özeti:
Yaklaşık 3 senedir sistemimde bir sorun var. Oyunlarda saçma sapan yerlerde droplar takılmalar donmalar yer yer crashlar ve daha bir çok senaryo. Masaüstünde de durum çok farklı değil sistem genel bir yavaşlık halinde yavaş uygulama açılışları yer yer uygulamadan atmalar... Tam 3 yıl boyunca denemediğim yöntem denemediğim yol kalmadı. Bugün ise sorunu kalıcı olarak çözmüş bulunmaktayım.
Sistem Özellikleri
MSİ B550M PRO
Ryzen 5 5600
Corsair Dominator Platinium DDR4 3600MHz CL16
MSİ GeForce RTX3070
Sorunu Çözme Adımları ve Girişimler
Sisteme ilk göz attığımızda ekran kartı tam olarak %0 darboğazla çalıştığını söyleyemiyoruz burada akıllara ilk olarak ekran kartının bir sorun yarattığını düşünüyor olabiliriz ancak bu sistemde daha önceden RX550 RX560 GTX1060 RTX2060 RX6600XT RX6750XT kısacası giriş segmentinden üst segmentlere kadar bir çok model kullanıldı. Sonuç ne mi yine saçma sapan droplar. Özelliklede CS2 Valorant PUBG gibi oyunlarda karşımıza çıkan sorunlar. Şimdi bu kısımda özellikle tek bir oyun üzerinden konuşacağım: PUBG. Ekran kartı kullanımları yerlerde %30-40 kısa süreliğine de olsa yer yer %70-80. Bu senaryoda akıllara ilk olarak normal olarak darboğaz sorunu geliyor ancak aynı ekran kartını Ryzen 5 3600X 4.35GHz OC işlemciye taktığımız zaman ekran kartı kullanımı %80'den aşağıya düşmüyor hatta yer yer %90 ve %100'leri görüyor droplanmalar olmuyor oyun akıcı ilerliyor takılmalar kasmalar yok. Bu kısımda akıllara CPU'da mı bir sorun var diyoruz ve CPU'yu başka bir anakartla başka bir ram ile deniyoruz ve birçok teste sokuyoruz ancak bir sorun gözükmüyor. Özellikle CS2 Valorant PUBG gibi oyunlarda sorun yaşadığımızdan kaynaklı akıllara takılan tek bir sorun kalıyor. RAM Kararsızlığı daha derine inmek gerekirse XMP kararsızlığı FCLK uyumsuzluğu Ram timingleri...
Sorunun Ana Kaynağı
Ryzen sistemlerde RAM uyumunun önemli olduğunu genel olarak biliyoruz. Sistemde kullanılan RAM ülkemizde alışık olduğumuz 3600MHz CL18-CL19 ramlerin aksine CL16 değerlerine sahip şık tasarımlı Corsair Dominator Platinium marka RAM. RAM'leri Ryzen 5 5600 ile teste aldığımızda zaten yaşanan sorunlardan bahsettim. Tekrardan dile getirmeye gerek yok. RAM'leri 3600X'li sisteme taktığımızda ise sonuçlar daha da vahim bir hal alıyor. 5600 ile yaşadığımız olayların iki üç katını yaşıyoruz neredeyse. Sorunu araştırmaya devam ettiğimizde ise karşımıza AMD'nin Ryzen 3000 serisi için RAM Latency değerleriyle karşılaşıyoruz. Alıntıyı görüntüle
Burada bize söylenene göre 3600MHz CL16 RAM'de 69ns Latency değerine sahip olmamız gerekiyor bu değer tabii ki de sistemden sisteme göre değişiklik gösterebilir ancak Ryzen 5 3600X ile yaptığımız denemelerde 74 ila 78 arasında değişiklik gösteren bir değer alıyoruz. Şimdi 69ns ila 74ns arasındaki fark çok göze çarpar mı diyoruz cevabımız hayır ancak bu değerler ileride bize enteresan sonuçlar ortaya çıkaracak. Bir diğer sorun olan FCLK değerine gelelim normalde ortalama olarak Ryzen 3000 ve 5000 işlemcilerde 1800 ila 1900MHz'lik FCLK'lar ön plana çıkıyor bu değerlerden ilerisine maalesef ki genelde ramlerimiz 1:1 formatından çıkıyor. 5600 işlemcili sistemimize geri dönelim farklı bir ram modeli olan Corsair Vengeance LPX 3000MHz CL16-20-20-20-38 ramlerimizi 3666MHz CL16-22-22-22-40 şeklinde OC yapıyoruz. Sonuç mükemmel sistemimizde yaşadığımız hiç bir sorun kalmıyor. Ekran kartı kullanımı sürekli %85+ büyük çoğunluğu %95+ Bu şekilde de aslında işlemcimizin herhangi bir FCLK bloğuna takılmadığının sonucuna varıyoruz.
Corsair Dominator Platinium DDR4 3600MHz CL16 Sorunu
Artık elimizde büyük bir şüpheli var peki ya sorun ne? Bu kısımda biraz teknik detaya gireceğiz ve sorunu araştıracağız. Corsair Dominator Platinium DDR4 3600MHz CL16 ramlerimiz fabrika çıkışı Samsung bellek
ve XMP Profili 1.35V CL16-18-18-18-36 değerleriyle karşımıza geliyor. Gerçekten yalan yok güzel bir bellek ve güzel gecikme değerleri. Ryzen 5 5600 işlemciyle beraber 63-64ns gibi değerler sunuyor bizlere. Sorunu çözmemiz ise şu senaryo ile başladı: Bu RAM ile işlemci arasında bir dengesizlik olduğu söz konusuydu ancak bu neyden kaynaklıydı. Öncelik olarak 1.35V'un XMP'ye yetmediğini düşünerek manuel olarak sırasıyla 1.4V ve 1.45V verdik sonuçlar yine aynıydı. FCLK'nın uyumsuzluğunu zaten Vengeance LPX ile 1833MHz'de kontrol etmiştik. Geriye bellekte fiziksel hasar ve timing değerleri kalıyordu. RAM'lerimizde herhangi bir fiziksel hasar yoktu zaten testlerde yazılımsal bir arıza da gözükmüyordu. Timing değerlerine baktığımızda akıllara işlemcinin IMC yani bellek denetleyicisi ile aralarında bir stabilite sorunu olabileceğini düşünerek timinglerimizi sırasıyla CL16-20-20-20-40 CL16-21-21-21-41 CL-16-22-22-22-40 ve CL-16-22-22-22-42 olarak 3600MHz 1800FCLK ve 1.35V ile test ettiğimizde her seferinde mavi ekran aldık. Şimdi burada bir saçmalık ile karşılaşıyoruz. Bir RAM fabrikasyon olarak XMP Profili 1.35V CL16-18-18-18-36 olarak çalışıyor ancak daha rahat çalışabileceği daha yüksek gecikme değerlerinde çalışamıyor. Geriye çözüm yöntemi olarak tek bir seçenek kalıyor RAM frekansını manuel olarak aşağıya çekmek ve uygun değeri bulmak sırasıyla: 3466MHz 3333MHz ve 3200MHz de az önce yazdığım değerlerin hepsini 1.35V ile 1.45V arasında denedik sadece 3200MHz CL16-18-18-18-36 1.35V da stabil olduğunu gözlemledik. Ne tesadüf ki fabrikanın XMP değerleri XMP ayarları haricinde sadece 3200MHz'de stabil çalıştı. Gelelim işin en enteresan tarafına XMP ile 64ns civarında bir latency alırken 3200MHz ayarımız ile 62-63ns latency alıyoruz normalde CL değerini sabit tutup MHz'i yukarı çektiğimizde Latency değerinin azalması gerekirken bizde tam aksi bir durum söz konusu oldu MHz'i aşağıya çektik latency değeri daha da düştü. Okuma değerlerimiz ise aynı 45000MB/sn ila 52000MB/sn arasında ve Bilgisayarın eski halinden eser kalmadı. Donup takılan FPS droplar yiyen bilgisayar şuanda yağ gibi akar hale geldi.
Sonuç
Corsair'in bu modeli kısa süreliğine satışa koyduğunu hayal meyal hatırlıyorum. Özelliklede bu serinin Ryzen işlemcilerle uyumuyla ön plana çıktığını biliyorum. Ancak yıllardır başıma bela olan sorunun kaynağı herhangi bir darboğaz değil tamamen RAM İşlemci uyumsuzluğundan kaynaklanıyormuş. Böyle bir uyumsuzluğun neden söz konusu olduğu bile tartışmalara çok açık bir konu. Bir pazarlama hilesi mi yoksa bilinmeden ortaya çıkan kronik bir sorun mu?
Kapanış
Çok fazla bu tarz sorunlar yaşayan bilgisayar kullanıcıları var. Bazen ise sorunun kaynağı hiç ummadığımız yerden çıkabiliyor.
Bu testlerin hepsi OCCT MemTest86 AIDA64 Extreme ve HWiNFO'dan incelenen veriler ile yapılmıştır.
Hikayenin Özeti:
Yaklaşık 3 senedir sistemimde bir sorun var. Oyunlarda saçma sapan yerlerde droplar takılmalar donmalar yer yer crashlar ve daha bir çok senaryo. Masaüstünde de durum çok farklı değil sistem genel bir yavaşlık halinde yavaş uygulama açılışları yer yer uygulamadan atmalar... Tam 3 yıl boyunca denemediğim yöntem denemediğim yol kalmadı. Bugün ise sorunu kalıcı olarak çözmüş bulunmaktayım.
Sistem Özellikleri
MSİ B550M PRO
Ryzen 5 5600
Corsair Dominator Platinium DDR4 3600MHz CL16
MSİ GeForce RTX3070
Sorunu Çözme Adımları ve Girişimler
Sisteme ilk göz attığımızda ekran kartı tam olarak %0 darboğazla çalıştığını söyleyemiyoruz burada akıllara ilk olarak ekran kartının bir sorun yarattığını düşünüyor olabiliriz ancak bu sistemde daha önceden RX550 RX560 GTX1060 RTX2060 RX6600XT RX6750XT kısacası giriş segmentinden üst segmentlere kadar bir çok model kullanıldı. Sonuç ne mi yine saçma sapan droplar. Özelliklede CS2 Valorant PUBG gibi oyunlarda karşımıza çıkan sorunlar. Şimdi bu kısımda özellikle tek bir oyun üzerinden konuşacağım: PUBG. Ekran kartı kullanımları yerlerde %30-40 kısa süreliğine de olsa yer yer %70-80. Bu senaryoda akıllara ilk olarak normal olarak darboğaz sorunu geliyor ancak aynı ekran kartını Ryzen 5 3600X 4.35GHz OC işlemciye taktığımız zaman ekran kartı kullanımı %80'den aşağıya düşmüyor hatta yer yer %90 ve %100'leri görüyor droplanmalar olmuyor oyun akıcı ilerliyor takılmalar kasmalar yok. Bu kısımda akıllara CPU'da mı bir sorun var diyoruz ve CPU'yu başka bir anakartla başka bir ram ile deniyoruz ve birçok teste sokuyoruz ancak bir sorun gözükmüyor. Özellikle CS2 Valorant PUBG gibi oyunlarda sorun yaşadığımızdan kaynaklı akıllara takılan tek bir sorun kalıyor. RAM Kararsızlığı daha derine inmek gerekirse XMP kararsızlığı FCLK uyumsuzluğu Ram timingleri...
Sorunun Ana Kaynağı
Ryzen sistemlerde RAM uyumunun önemli olduğunu genel olarak biliyoruz. Sistemde kullanılan RAM ülkemizde alışık olduğumuz 3600MHz CL18-CL19 ramlerin aksine CL16 değerlerine sahip şık tasarımlı Corsair Dominator Platinium marka RAM. RAM'leri Ryzen 5 5600 ile teste aldığımızda zaten yaşanan sorunlardan bahsettim. Tekrardan dile getirmeye gerek yok. RAM'leri 3600X'li sisteme taktığımızda ise sonuçlar daha da vahim bir hal alıyor. 5600 ile yaşadığımız olayların iki üç katını yaşıyoruz neredeyse. Sorunu araştırmaya devam ettiğimizde ise karşımıza AMD'nin Ryzen 3000 serisi için RAM Latency değerleriyle karşılaşıyoruz. Alıntıyı görüntüle
Burada bize söylenene göre 3600MHz CL16 RAM'de 69ns Latency değerine sahip olmamız gerekiyor bu değer tabii ki de sistemden sisteme göre değişiklik gösterebilir ancak Ryzen 5 3600X ile yaptığımız denemelerde 74 ila 78 arasında değişiklik gösteren bir değer alıyoruz. Şimdi 69ns ila 74ns arasındaki fark çok göze çarpar mı diyoruz cevabımız hayır ancak bu değerler ileride bize enteresan sonuçlar ortaya çıkaracak. Bir diğer sorun olan FCLK değerine gelelim normalde ortalama olarak Ryzen 3000 ve 5000 işlemcilerde 1800 ila 1900MHz'lik FCLK'lar ön plana çıkıyor bu değerlerden ilerisine maalesef ki genelde ramlerimiz 1:1 formatından çıkıyor. 5600 işlemcili sistemimize geri dönelim farklı bir ram modeli olan Corsair Vengeance LPX 3000MHz CL16-20-20-20-38 ramlerimizi 3666MHz CL16-22-22-22-40 şeklinde OC yapıyoruz. Sonuç mükemmel sistemimizde yaşadığımız hiç bir sorun kalmıyor. Ekran kartı kullanımı sürekli %85+ büyük çoğunluğu %95+ Bu şekilde de aslında işlemcimizin herhangi bir FCLK bloğuna takılmadığının sonucuna varıyoruz.
Corsair Dominator Platinium DDR4 3600MHz CL16 Sorunu
Artık elimizde büyük bir şüpheli var peki ya sorun ne? Bu kısımda biraz teknik detaya gireceğiz ve sorunu araştıracağız. Corsair Dominator Platinium DDR4 3600MHz CL16 ramlerimiz fabrika çıkışı Samsung bellek
ve XMP Profili 1.35V CL16-18-18-18-36 değerleriyle karşımıza geliyor. Gerçekten yalan yok güzel bir bellek ve güzel gecikme değerleri. Ryzen 5 5600 işlemciyle beraber 63-64ns gibi değerler sunuyor bizlere. Sorunu çözmemiz ise şu senaryo ile başladı: Bu RAM ile işlemci arasında bir dengesizlik olduğu söz konusuydu ancak bu neyden kaynaklıydı. Öncelik olarak 1.35V'un XMP'ye yetmediğini düşünerek manuel olarak sırasıyla 1.4V ve 1.45V verdik sonuçlar yine aynıydı. FCLK'nın uyumsuzluğunu zaten Vengeance LPX ile 1833MHz'de kontrol etmiştik. Geriye bellekte fiziksel hasar ve timing değerleri kalıyordu. RAM'lerimizde herhangi bir fiziksel hasar yoktu zaten testlerde yazılımsal bir arıza da gözükmüyordu. Timing değerlerine baktığımızda akıllara işlemcinin IMC yani bellek denetleyicisi ile aralarında bir stabilite sorunu olabileceğini düşünerek timinglerimizi sırasıyla CL16-20-20-20-40 CL16-21-21-21-41 CL-16-22-22-22-40 ve CL-16-22-22-22-42 olarak 3600MHz 1800FCLK ve 1.35V ile test ettiğimizde her seferinde mavi ekran aldık. Şimdi burada bir saçmalık ile karşılaşıyoruz. Bir RAM fabrikasyon olarak XMP Profili 1.35V CL16-18-18-18-36 olarak çalışıyor ancak daha rahat çalışabileceği daha yüksek gecikme değerlerinde çalışamıyor. Geriye çözüm yöntemi olarak tek bir seçenek kalıyor RAM frekansını manuel olarak aşağıya çekmek ve uygun değeri bulmak sırasıyla: 3466MHz 3333MHz ve 3200MHz de az önce yazdığım değerlerin hepsini 1.35V ile 1.45V arasında denedik sadece 3200MHz CL16-18-18-18-36 1.35V da stabil olduğunu gözlemledik. Ne tesadüf ki fabrikanın XMP değerleri XMP ayarları haricinde sadece 3200MHz'de stabil çalıştı. Gelelim işin en enteresan tarafına XMP ile 64ns civarında bir latency alırken 3200MHz ayarımız ile 62-63ns latency alıyoruz normalde CL değerini sabit tutup MHz'i yukarı çektiğimizde Latency değerinin azalması gerekirken bizde tam aksi bir durum söz konusu oldu MHz'i aşağıya çektik latency değeri daha da düştü. Okuma değerlerimiz ise aynı 45000MB/sn ila 52000MB/sn arasında ve Bilgisayarın eski halinden eser kalmadı. Donup takılan FPS droplar yiyen bilgisayar şuanda yağ gibi akar hale geldi.
Sonuç
Corsair'in bu modeli kısa süreliğine satışa koyduğunu hayal meyal hatırlıyorum. Özelliklede bu serinin Ryzen işlemcilerle uyumuyla ön plana çıktığını biliyorum. Ancak yıllardır başıma bela olan sorunun kaynağı herhangi bir darboğaz değil tamamen RAM İşlemci uyumsuzluğundan kaynaklanıyormuş. Böyle bir uyumsuzluğun neden söz konusu olduğu bile tartışmalara çok açık bir konu. Bir pazarlama hilesi mi yoksa bilinmeden ortaya çıkan kronik bir sorun mu?
Kapanış
Çok fazla bu tarz sorunlar yaşayan bilgisayar kullanıcıları var. Bazen ise sorunun kaynağı hiç ummadığımız yerden çıkabiliyor.
Bu testlerin hepsi OCCT MemTest86 AIDA64 Extreme ve HWiNFO'dan incelenen veriler ile yapılmıştır.
